Tensioni i lartë, si e përkufizon OBSH

Tension i lartë do të thotë se presioni në enët e gjakut është shumë i lartë: 140/90 milimetra merkur ose më shumë. Diagnoza vendoset nëse, në dy ditë të ndryshme, shtypja e lartë është 140 ose më shumë, ose shtypja e ulët është 90 ose më shumë, ose të dyja. Për shumicën, synimi është nën 140/90. Nëse ka sëmundje të zemrës ose goditje të mëparshme, diabet, sëmundje kronike të veshkave, ose rrezik të lartë për zemrën, synimi që jep OBSH është nën 130/80. Vlera zakonisht 180/120 ose më e lartë është tension shumë i lartë.

Në vitin 2024, rreth 1,4 miliardë të rritur të moshës 30 deri në 79 vjeç kishin tension të lartë, 33 për qind e kësaj moshe. Dy të tretat e tyre jetojnë në vende me të ardhura të ulëta dhe të mesme. Rreth 600 milionë, 44 për qind, nuk e dinë që e kanë. Rreth 630 milionë, 44 për qind, janë diagnostikuar dhe trajtohen. Rreth 320 milionë, 23 për qind, e kanë nën kontroll. Është një shkak i madh i vdekjes së parakohshme.

Presioni i lartë i ngurtëson arteriet dhe e ul gjakun që shkon te zemra. Kjo mund të japë dhimbje gjoksi, infarkt, dështim të zemrës dhe ritëm të parregullt. Mund të çahet ose të bllokohet një arterie e trurit dhe të ndodhë goditja. Mund të dëmtojë veshkat deri në dështim.

Rritet nga kripa e tepërt, yndyra e ngopur dhe trans, pak fruta e perime, moslëvizja, duhani, alkooli, mbipesha dhe ndotja e ajrit. Nuk ndryshohen mosha mbi 65 vjeç, historia në familje dhe sëmundjet që ekzistojnë, si diabeti ose sëmundja e veshkave. Ulja e rrezikut bëhet me më shumë perime dhe fruta, më pak qëndrim ulur, të paktën 150 minuta në javë aktivitet të moderuar ose 75 minuta aktivitet të fortë, plus ushtrime force dy ose më shumë ditë në javë, ulje peshe nëse ka mbipeshë, barna siç janë dhënë, dhe takime që nuk anashkalohen. Ushqimi shumë i kripur shmanget. Alkooli: jo më shumë se një pije në ditë për gratë dhe dy për burrat. Barnat nuk ndahen dhe nuk harrohen.

Ky përkthim nuk është bërë nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH). OBSH nuk mban përgjegjësi për përmbajtjen ose saktësinë e këtij përkthimi. Botimi origjinal në anglisht «Hypertension» mbetet botimi detyrues dhe autentik. Geneva: World Health Organization; 2025. Licenca: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.